12 grudnia 2016

Woda mineralna, źródlana, oligoceńska czy z kranu?

Jaką wodę najlepiej pić na co dzień

Woda to składnik, którego potrzebujemy w największych ilościach. Nawet niewielki jej niedobór wywołuje spadek wydolności psychicznej i fizycznej, bóle głowy i zmęczenie. Dlatego warto sięgać po nią częściej – i wybierać rodzaj odpowiednio do zastosowania oraz indywidualnych potrzeb.

Woda w organizmie

Woda stanowi większą część masy ciała i umożliwia w nim reakcje metaboliczne, regulację temperatury, usuwanie toksyn z organizmu oraz zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej, prawidłowego przewodnictwa nerwowego, ciśnienia krwi czy trawienia. I podczas gdy przeciętny Polak wypija jedynie 3-4 szklanki dziennie, jej niezbędna ilość to 2-2,5 litra na dobę. W przeciwieństwie do wielu napojów, woda nie dostarcza kalorii. Jest za to źródłem rozpuszczalnych składników, których rodzaje i ilości zależą od jej pochodzenia. W Polsce istniało przez wiele lat ścisłe rozgraniczenie dotyczące wód zapewniających składniki mineralne i tych zawierających niewielkie ich ilości. Termin „woda mineralna” dotyczył tylko tych rodzajów, które zawierały powyżej 1000 mg składników mineralnych w litrze i miały korzystny wpływ na organizm. Uboższe w nie wody nosiły nazwę źródlanych. Obecnie obie te kategorie to wody wydobywane spod ziemi, o pierwotnej czystości, bez skażeń bakteriologicznych i chemicznych, a różniące się jedynie stabilnością składu, przy czym woda mineralna tylko w określonych przypadkach może działać prozdrowotnie. Aby więc zorientować się, które butelkowane wody są źródłem cennych składników, trzeba nie tylko znać ich optymalne poziomy, ale i dokładnie czytać etykiety. 


Woda butelkowana

Dostępne w sprzedaży wody mineralne, źródlane i stołowe są środkami spożywczymi, których rolą jest nawadnianie organizmu oraz udział w procesach fizjologicznych. W ich produkcji niedopuszczone jest uzdatnianie, a trwałość wynosi ok. doby w opakowaniu 1,5 l. Dla wody gazowanej przydatność do spożycia wynosi jednak 2 doby, ponieważ dwutlenek węgla hamuje rozwój bakterii. Nie jest jednak korzystny przy chorobach żołądka i strun głosowych; utrudnia też wypicie większej ilości wody. Spośród kilkuset rodzajów polskich wód butelkowanych, tych mineralnych jest poniżej 30, przy czym bardzo różnią się pod względem składu. 

Woda mineralna

To naturalna woda, która z uwagi na wymóg stabilności składu jest rozlewana do opakowań o pojemności 0,2-2 l. Zawiera nawet 70 różnych składników, choć znaczenie dla zdrowia ma tylko kilka z nich – jest to magnez, wapń, sód, chlorki, wodorowęglany, siarczany, jod, fluor, żelazo i dwutlenek węgla. Składniki mineralne występują w postaci jonów, są więc dobrze przyswajane przez organizm. Najważniejsze to magnez – najlepiej w ilości min. 50 mg/l, oraz wapń: min. 150 mg/l, przy czym wapnia jest zwykle więcej niż magnezu, co umożliwia ich optymalne wchłanianie (idealna proporcja to 2 : 1). Takie stężenia występują przeważnie w wodach wysoko- i średniozmineralizowanych. Zbadano, że mogą one zapewniać nawet 17% dziennej dawki magnezu i 25% wapnia, a więc skutecznie uzupełniać niedobory z diety, która na terenie Polski dostarcza jedynie 2/3 zalecanych dawek tych niezbędnych pierwiastków. Warto też zwrócić uwagę na stężenie w wodzie wodorowęglanów, które przy poziomie 1000-2000 mg na litr neutralizują nadmiar kwasów żołądkowych, ale są niewskazane przy niedokwasocie (to np. Java, Muszynianka, Muszyna Minerale, Piwniczanka). Z kolei siarczany są korzystne dla pracy wątroby i trzustki przy poziomie ok. 250 mg/l, co jednak jest rzadkie poza wodami leczniczymi. Naturalne wody mineralne dzieli się na 4 podstawowe rodzaje zależnie od ilości rozpuszczonych w niej składników, co jednak ułatwia tylko ogólną orientację w ich składzie:

Woda mineralna wysokozmineralizowana

To woda o ogólnej mineralizacji wynoszącej 1500-4000 mg składników mineralnych na litr. Zawiera takie ich ilości, że ma działanie profilaktyczno-zdrowotne, przy czym najważniejsze są te składniki, które występują w ilościach pokrywających min. 15% dziennego zapotrzebowania. Cennym źródłem magnezu jest np. Muszynianka, a wapnia – Kryniczanka czy Galicjanka; spore porcje obu pierwiastków, ale też i sodu, ma Krystynka. 

Woda mineralna średniozmineralizowana 

Zapewnia w sumie 500-1500 mg składników mineralnych na litr, czyli umiarkowane ilości. Dzięki temu nie narusza równowagi wodno-elektrolitowej organizmu i może być wypijana w dowolnych ilościach w celu nawadniania organizmu, zarówno przez dorosłych, jak i przez dzieci od 3. roku życia. Jest smaczniejsza niż wody o niższej zawartości składników, przy czym pokrywa nawet 10% dziennego zapotrzebowania na magnez czy wapń; cennym źródłem tego drugiego jest m.in. Wielka Pieniawa, Cisowianka i Nałęczowianka. 

Woda mineralna niskozmineralizowana

Ma 50-500 mg składników mineralnych na litr. Taką zawartość mogą mieć też jednak wody źródlane. Oba rodzaje są odpowiednie dla niemowląt i dzieci do 3. roku życia, jeśli dodatkowo należą do niskosodowych i niskosiarczanowych. Najlepiej, jeśli posiadają pozytywną opinię Instytutu Matki i Dziecka. I wśród nich zdarzają się jednak te bogatsze w wapń i magnez, jak np. Kropla Beskidu czy Dobrowianka. 

Woda mineralna bardzo niskozmineralizowana 

Zawiera poniżej 50 mg składników mineralnych w litrze, przez co ma skład zbliżony do wody destylowanej. Nie wpływa korzystnie na zdrowie, ponieważ „wypłukuje” z organizmu składniki mineralne, ale w polskich sklepach jest raczej niedostępna. 

Woda mineralna niskosodowa

To naturalna woda mineralna zawierająca maksymalnie 20 mg sodu w litrze (np. Cisowianka, Nałęczowianka). Z tego powodu jest dobra dla niemowląt i osób ograniczających ilość tego pierwiastka w diecie z powodów zdrowotnych, np. wysokiego ciśnienia krwi czy chorób nerek. Nie zawsze jest korzystna, podobnie jak woda o umiarkowanej zawartości sodu (20-200 mg/l). Większe stężenia sodu oraz chlorków (oba składniki powyżej 200 mg/l) umożliwiają wyrównanie ich strat z potem m.in. u sportowców, osób pracujących fizycznie oraz przy upałach. Co więcej, ilości sodu sięgające nawet 200 mg/l nie mają specjalnego znaczenia dla ogólnego bilansu sodu w organizmie. 

Lecznicza naturalna woda mineralna

Zawiera min. 1000 mg składników mineralnych na litr i wykazuje potwierdzone badaniami działanie lecznicze. Może być stosowana jedynie na zlecenie i pod kontrolą lekarza w przypadku konkretnych problemów zdrowotnych. Nie nadaje się więc do gaszenia pragnienia. Tylko niewielka część wód leczniczych jest pakowana i sprzedawana w sklepach – najlepiej pić je u źródeł w uzdrowiskach. Te dostępne w handlu zawierają zwykle ponad 4000 mg składników mineralnych na litr, a nawet 24000 mg. Do domowego użytku przeznaczona jest m.in. woda Franciszek, zalecana m.in. przy chorobie wrzodowej, problemach z pęcherzykiem żółciowym, zaparciach czy niedoborach jodu; nie jest ona wskazana przy nadciśnieniu i chorobach tarczycy. W podobnych schorzeniach zaleca się wody Henryk i Zuber, które pomagają też obniżać poziom cukru we krwi; Józef i Jan łagodzą przebieg schorzeń urologicznych, a Słotwinka – stany stresowe i alergiczne oraz zaburzenia trawienia. 

Woda stołowa

Jest wodą wzbogaconą, produkowaną tylko z wody źródlanej przez dodanie do niej naturalnej wody mineralnej lub soli mineralnych, by tak jak woda mineralna uzupełniała ona poziom co najmniej jednego ze składników o działaniu fizjologicznym. Zwykle dotyczy to magnezu i wapnia (ich standardowa zawartość to odpowiednio 100 mg i 200 mg), choć są też wody wzbogacane np. w jod (Ustronianka z Jodem). 

Woda źródlana

Z definicji to woda, która wypływa samoczynnie z naturalnego źródła, choć pozyskuje się ją też z odwiertów, by nie naruszać jej czystości. W przeciwieństwie do naturalnej wody mineralnej, nie wymaga się stabilności źródła, a więc i jej składu; przez to może być rozlewana również do większych opakowań, o pojemności 5-19 litrów. Tak jak niskozmineralizowana naturalna woda mineralna, ta źródlana nadaje się do sporządzania napojów i przygotowywania potraw, w tym mieszanek dla niemowląt. Przeznaczona jest dla wszystkich do spożywania bez ograniczeń dietetycznych czy zdrowotnych oraz do celów kulinarnych. Tak jak woda wodociągowa, podlega limitowaniu zawartości składników wymagających ograniczenia przez niektóre osoby, m.in. sodu, chlorków i siarczanów do poziomu poniżej 200 mg/l. 

Woda kranowa

To woda z ujęć powierzchniowych, zwana też wodociągową czy komunalną. Musi spełniać rygorystyczne normy – przynajmniej na wyjściu ze stacji uzdatniania, którego to procesu bezwzględnie wymaga. Dodawane wtedy związki chloru działają dezynfekująco, zapewniając jej bezpieczeństwo mikrobiologiczne, ale pogarszają smak i walory użytkowe wody. Z badań wynika ponadto, że długotrwałe ich spożywanie sprzyja rozwojowi raka pęcherza moczowego – podobnie jak produkty uboczne dezynfekcji chlorem, takie jak chlorobenzeny czy formaldehyd. Kranówka może zawierać też inne zanieczyszczenia, m.in. metale ciężkie; ma niestabilny skład chemiczny. Nie w każdym miejscu i czasie jest więc bezpieczna dla zdrowia przy długotrwałym spożyciu, zwłaszcza prosto z kranu. Budząca zastrzeżenia jakość wiąże się jednak głównie z jej transportem. Skład chemiczny kranówki zależy od długości i stanu technicznego wodociągów oraz instalacji w budynkach. Inaczej niż w przypadku wód mineralnych, nie udowodniono korzyści zdrowotnych z jej spożywania, co dotyczy też filtrowanej wody kranowej. Twardość wody w rurach zależy od rejonu kraju i miasta. Warto wiedzieć, że gotowanie zmiękcza wodę poprzez wytrącanie wapnia, ale z zachowaniem magnezu.

Woda filtrowana

To woda kranowa poddana filtracji za pomocą wkładu z węgla aktywnego i najczęściej też żywicy jonowymiennej. Usuwane są wtedy nie tylko zanieczyszczenia mechaniczne, takie jak piasek i rdza, ale też drobnoustroje, związki chloru, niektóre metale ciężkie, m.in. ołów i kadm oraz zanieczyszczenia organiczne pogarszające walory wody. Filtr zatrzymuje też jony wapnia i magnezu, co prowadzi do zmiękczenia wody i zapobiega powstawaniu osadu na powierzchni herbaty czy kamienia w czajniku. Przefiltrowana kranówka nadaje się do przygotowania napojów i posiłków, ale zmniejsza przyswajalność magnezu z jedzenia i może sprzyjać jego niedoborom. Aby do tego nie dopuścić, warto używać filtrów wzbogacających wodę w magnez. Zastosowanie filtrów do wody zwalnia z konieczności noszenia wody ze sklepu i utylizacji butelek, zapewnia oszczędność pieniędzy. Alternatywą dla popularnych filtrów dzbankowych są te montowane pod zlewem, z oddzielnym kranem lub trójdrożną baterią. 

Woda oligoceńska

Jest to woda głębinowa, zbierająca się w złożach z okresu oligocenu, której wiek szacuje się na ok. 50 tysięcy lat. Nie jest zanieczyszczona wodami opadowymi ani ściekami. Wymaga uzdatniania jedynie przez usunięcie zanieczyszczeń mikrobiologicznych za pomocą filtrów węglowych. Często jednak zawiera nadmierne ilości żelaza i manganu, które muszą być usuwane za pomocą odpowiednich instalacji. Jest źródłem składników mineralnych i zwykle ma średnią twardość. Jej jakość znajduje się pod kontrolą Sanepidu. Nadaje się ona jednak do spożycia dopiero po przegotowaniu, a surowa ma trwałość ok. 24 godzin. Jest bezpłatna, ale warto pamiętać, że jej zasoby są ograniczone i stanowią rezerwę na wypadek np. katastrofy ekologicznej.

 

PODOBNE

Odniosłaś sukces
w pracy nad sylwetką? Podziel się nim z innymi! Przyślij nam swoją historię